Audyt energetyczny dla przedsiębiorstw – kogo obejmuje obowiązek i co musi znaleźć się w raporcie?

0
349

Duża firma nie zamyka tematu energii rachunkiem za prąd i gaz. Ustawa o efektywności energetycznej wymaga co cztery lata procedury, która na zmierzonych danych pokazuje, gdzie znika energia i które przedsięwzięcia na terytorium Polski realnie ją ograniczają.

Ten dokument nie jest świadectwem charakterystyki energetycznej budynku ani wnioskiem o białe certyfikaty. Ma objąć budynki, instalacje przemysłowe i transport w takim wycinku, który łącznie odpowiada za co najmniej 90% zużycia przedsiębiorstwa.

Kogo dziś obejmuje obowiązek audytu?

Obowiązek z art. 36 ustawy z 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej dotyczy przedsiębiorcy, który nie jest mikro, małym ani średnim w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. Tekst jednolity, Dz.U. z 2025 r. poz. 711, utrzymuje to kryterium wielkości, a nie kryterium zużycia energii.

Średnim jest podmiot, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz miał roczny obrót netto do równowartości 50 mln euro albo sumę aktywów bilansu do równowartości 43 mln euro. Progi dla mikro i małego przedsiębiorcy wynoszą odpowiednio 10 i 50 pracowników oraz 2 mln i 10 mln euro.

W praktyce audyt wykonuje firma, która w obu ostatnich latach obrotowych wypada poza tę definicję. Wystarczy średnioroczne zatrudnienie co najmniej 250 osób albo jednoczesne przekroczenie progu obrotu i progu sumy bilansowej. Hurtownia z chłodnią i 40 osobami zostaje poza obowiązkiem. Zakład z 260 etatami wchodzi w obowiązek nawet przy umiarkowanym zużyciu.

Kwoty w euro przelicza się według zasad Prawa przedsiębiorców, na złote. Grupa kapitałowa nie zwalnia spółki zależnej z własnej oceny statusu. Każdy przedsiębiorca sprawdza swoje dwa ostatnie lata obrotowe osobno.

Czym jest audyt energetyczny przedsiębiorstwa i jak różni się od audytu budynku i białych certyfikatów

Audyt energetyczny przedsiębiorstwa jest przeglądem całej działalności na terytorium Polski, a nie analizą jednego obiektu albo jednego projektu.

Dokumenty często się myli, choć służą innym decyzjom:

  • audyt przedsiębiorstwa z art. 37 obejmuje budynki, instalacje i transport oraz liczy oszczędności przedsięwzięć w skali firmy,
  • audyt energetyczny budynku ocenia przegrody, instalacje i opłacalność termomodernizacji jednego obiektu, zwykle pod program wsparcia,
  • audyt efektywności energetycznej liczy oszczędność konkretnego przedsięwzięcia i jest załącznikiem do wniosku o świadectwo efektywności energetycznej.

Raport ustawowy nie zastępuje więc wniosku o białe certyfikaty. Może natomiast wskazać inwestycje, dla których taki wniosek ma sens, na przykład wymianę napędów, odzysk ciepła albo modernizację oświetlenia. Świadectwo charakterystyki energetycznej też zostaje osobnym dokumentem, bo opisuje budynek, a nie bilans nośników całego przedsiębiorstwa.

Zakres przeglądu zużycia, pomiarów i rekomendacji dla firm opisuje między innymi audyt energetyczny dla przedsiębiorstw.

Jaki wycinek zużycia musi objąć raport?

Raport musi oprzeć się na aktualnych, reprezentatywnych i mierzonych danych oraz domknąć co najmniej 90% całkowitego zużycia energii. Art. 37 wymaga przy energii elektrycznej także danych o zapotrzebowaniu na moc.

Przegląd dzieli się na trzy obszary: budynki lub zespoły budynków, instalacje przemysłowe oraz transport. Nie trzeba opisywać każdego licznika z taką samą głębokością. Trzeba tak dobrać obiekty i procesy, aby ich suma doszła do progu 90%. Pominięcie floty albo sprężarkowni spada poniżej progu równie łatwo jak pominięcie hali produkcyjnej.

Nośniki wchodzą łącznie. Prąd, gaz, ciepło sieciowe, olej, węgiel i paliwa transportowe składają się na mianownik. Szacunek z katalogu nie zastępuje pomiaru, jeśli pomiar jest możliwy do zidentyfikowania. Tam, gdzie liczników brakuje, audytor wydziela obwód albo prowadzi kampanię pomiarową, a nie dopisuje orientacyjną wartość.

Obliczenia przedsięwzięć mają być szczegółowe i potwierdzone. Ustawa każe opierać je, o ile to możliwe, na koszcie cyklu życia, a nie wyłącznie na prostym okresie zwrotu. W rachunku zostają oszczędności z dłuższego okresu, wartość rezydualna i stopa dyskonta. Dane z audytu przedsiębiorca przechowuje pięć lat do celów kontrolnych.

Kto może wykonać audyt i kiedy zwalnia system zarządzania?

Audyt przeprowadza podmiot niezależny od audytowanego przedsiębiorcy albo ekspert tego przedsiębiorcy niezwiązany bezpośrednio z audytowaną działalnością. W obu wypadkach ustawa wymaga wiedzy i doświadczenia w tym rodzaju audytu.

Niezależność odcina wykonawcę od sprzedaży urządzenia, którego opłacalność sam liczy. Ekspert wewnętrzny może prowadzić prace, jeśli nie odpowiada za eksploatację audytowanego obszaru. Norma PN-EN 16247 porządkuje przebieg: zebranie danych, alokację zużycia, ocenę obszarów i dobór działań. Ustawa nie wpisuje tej normy do art. 37, lecz praktyka operatorów programów i jednostek audytorskich opiera na niej raport.

Art. 36 ust. 2 zwalnia z czteroletniego cyklu przedsiębiorcę, który ma system zarządzania energią według Polskiej Normy, w praktyce PN-EN ISO 50001, albo system EMAS z rozporządzenia (WE) nr 1221/2009. Zwolnienie działa tylko wtedy, gdy w ramach tego systemu przeprowadzono audyt energetyczny przedsiębiorstwa. Sam certyfikat na ścianie, bez przeglądu energetycznego o zakresie z art. 37, obowiązku nie zdejmuje.

W jakim terminie firma zawiadamia Prezesa URE?

Zawiadomienie składa się w ciągu 30 dni od zakończenia audytu, nie później niż 31 grudnia roku, w którym audyt był wymagany. Do pisma dołącza się informację o możliwych do uzyskania oszczędnościach energii.

Cykl wynosi cztery lata. Pierwsze audyty po wejściu ustawy zamykały się do 30 września 2017 r. Kolejna tura wypadała w 2021 r., następna w 2025 r. Firma, która status dużego przedsiębiorcy uzyskała później, liczy termin od momentu, w którym przestała mieścić się w definicji mikro, małego lub średniego.

Skrócenie granicy do 31 grudnia wynika z nowelizacji z 20 kwietnia 2021 r. Audyt zamknięty w grudniu nie daje już dodatkowego miesiąca na zawiadomienie w styczniu. Prezes URE publikuje wzór zawiadomienia. Brak audytu albo brak zawiadomienia może skończyć się karą pieniężną do 5% przychodu osiągniętego w poprzednim roku podatkowym.

Co dyrektywa EED zmienia w progu, a czego polska ustawa jeszcze nie wdrożyła?

Dyrektywa (UE) 2023/1791 zastępuje test wielkości testem średniego rocznego zużycia energii finalnej z trzech poprzednich lat. Polska ustawa w brzmieniu z września 2026 r. nadal opiera obowiązek na statusie dużego przedsiębiorcy.

Art. 11 dyrektywy stawia dwa progi. Powyżej 10 TJ, czyli około 2,78 GWh wszystkich nośników łącznie, przedsiębiorstwo bez systemu zarządzania energią przeprowadza audyt, a potem powtarza go co najmniej co cztery lata. Powyżej 85 TJ, czyli około 23,61 GWh, wdraża certyfikowany system zarządzania energią. Terminy unijne to 11 października 2026 r. dla audytu i 11 października 2027 r. dla systemu.

Projekt wdrożenia, oznaczany jako UC77, przewiduje przeniesienie tych progów do ustawy. Do października 2026 r. nie zastąpił on art. 36. Firma poniżej progu dużego przedsiębiorcy nie ma więc dziś polskiego obowiązku tylko dlatego, że zużywa ponad 10 TJ. Firma duża nie wypada z obowiązku tylko dlatego, że zużywa mniej. Po wejściu nowelizacji kolejność się odwróci: zużycie zdecyduje, a zatrudnienie i obrót zejdą na dalszy plan.

Podstawa Kto jest objęty Cykl
Ustawa, art. 36, stan na 2026 r. przedsiębiorca inny niż mikro, mały i średni co 4 lata, zawiadomienie Prezesa URE
Dyrektywa 2023/1791, art. 11 średnio powyżej 10 TJ energii finalnej przez 3 lata audyt co najmniej co 4 lata, jeśli brak systemu zarządzania
Dyrektywa 2023/1791, próg 85 TJ średnio powyżej 85 TJ przez 3 lata certyfikowany system zarządzania energią

Jak czytać wynik przy planowaniu inwestycji?

Wynik audytu jest użyteczny wtedy, gdy wiąże każdy megawatogodzinowy potencjał z konkretnym przedsięwzięciem, nakładem i nośnikiem. Lista haseł bez obliczeń nie spełnia art. 37 i nie porządkuje kolejności prac.

Zarząd dostaje z raportu trzy liczby, które da się zestawić: udział obszaru w zużyciu, oszczędność energii po wdrożeniu i koszt cyklu życia. Odzysk ciepła z procesu o pracy ciągłej wyprzedza wtedy wymianę opraw w magazynie, nawet jeśli ta druga inwestycja ma krótszy prosty zwrot. Przy energii elektrycznej osobno zostaje zapotrzebowanie na moc, bo obniżenie mocy umownej bywa osobną pozycją względem zużycia.

Ten sam materiał porządkuje późniejszy wniosek o świadectwo efektywności energetycznej. Audyt przedsiębiorstwa wskazuje przedsięwzięcie. Audyt efektywności energetycznej liczy je pod system białych certyfikatów. Rozdzielenie tych dwóch dokumentów chroni przed odrzuceniem wniosku i przed raportem, który nie domyka progu 90%.

Dla firmy, która dopiero sprawdza, czy weszła w próg dużego przedsiębiorcy, punktem wyjścia jest zestawienie zatrudnienia, obrotu i sumy bilansowej z dwóch lat oraz bilans nośników z liczników. Na tej podstawie układa się zakres, który później trafia do Prezesa URE. Metodykę takiego przeglądu dla firm zbiera audyt energetyczny dla przedsiębiorstw.