Osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą wybrać sposób opodatkowania. Mają do wyboru zasady ogólne, czyli według stawek 19, 30 i 40 proc., 19-procentowy podatek liniowy oraz formy uproszczone - ryczałt i kartę podatkową.

W przeciwieństwie do ryczałtu i karty podatkowej, rozliczając się na zasadach ogólnych można odliczyć koszty uzyskania przychodu. Chodzi o wydatki, które ponosi przedsiębiorca, by osiągnąć dochód, np. na zakup sprzętu. Pozwala to płacić niższy podatek.

Przy zasadach ogólnych przedsiębiorca może też korzystać z ulg podatkowych, np. odliczać wydatki za dostęp do internetu. Ponadto może rozliczać się wspólnie z małżonkiem lub samotnie wychowywanym dzieckiem.

Co miesiąc, do 20 dnia każdego miesiąca, płaci się zaliczkę na podatek za miesiąc poprzedni. Po zakończeniu roku - do 30 kwietnia - składa się zeznanie roczne. Jeśli przedsiębiorca wykaże stratę, czyli koszty okażą się wyższe od przychodów, będzie ją mógł odliczyć od dochodów uzyskanych w kolejnych latach. Konieczne jest prowadzenie księgowości - księgi przychodów i rozchodów lub ksiąg rachunkowych.

Można także wybrać rozliczenie liniowe, według stawki 19 proc., niezależnie od osiąganego dochodu. Przedsiębiorca może tu odliczać koszty uzyskania przychodu, ale nie ma już prawa do ulg podatkowych oraz rozliczania się z małżonkiem.

Rozliczenia liniowego nie mogą wybrać osoby, które chcą świadczyć usługi na rzecz pracodawcy, u którego dotychczas wykonywały podobne prace.

Inną dostępną formą rozliczenia podatku jest ryczałt. Jednak dotyczy to tylko osób, których przychody nie przekroczyły w poprzednim roku równowartości 250 tys. euro (od 2008 r. będzie obowiązywać granica 150 tys. euro). Nie mogą go jednak wybrać np. prawnicy, tłumacze, architekci i detektywi, osoby prowadzące apteki i kantory oraz zajmujące się handlem częściami samochodowymi.

Ryczałt płacony jest od przychodu (nie od dochodu, jak przy zasadach ogólnych). Stawki zależą od wykonywanej działalności: wolne zawody (20 proc.), pośrednictwo w handlu hurtowym (17 proc.), działalność usługowa, w tym gastronomiczna (8,5 proc.), działalność wytwórcza i roboty budowlane (5,5 proc.) usługi w zakresie handlu (3 proc.).

Ryczałt to uproszczona forma księgowości, czyli ewidencja przychodów. Do 20 dnia każdego miesiąca płaci się podatek, a do końca stycznia - składa zeznanie za poprzedni rok.

Najprostszą formą rozliczenia z fiskusem jest karta podatkowa. Dotyczy to głównie rzemieślników, m.in. krawców, szewców, tapicerów, ślusarzy, zegarmistrzów, kominiarzy, szklarzy i fryzjerów.

Przedsiębiorca płaci co miesiąc stałą kwotę podatku, zależną od rodzaju działalności, liczby zatrudnianych pracowników oraz od liczby mieszkańców miejscowości, gdzie pracuje. Nie musi prowadzić księgowości ani składać deklaracji. Np. krawiec płaci 100 zł jeśli pracuje samodzielnie, w miejscowości do 5 tys. osób. Jeśli zatrudnia pracowników i pracuje w mieście powyżej 50 tys. mieszkańców, płaci 691 zł. Ślusarz płaci od 297 zł do 1047 zł.

Podatek płaci się do siódmego dnia każdego miesiąca, za miesiąc poprzedni. Do końca stycznia składa się zeznanie roczne.

Aby dokonać wyboru, podatnicy muszą najpóźniej 22 stycznia złożyć w urzędzie skarbowym oświadczenie o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu lub wniosek o zastosowanie opodatkowania w formie karty podatkowej lub też pisemne zawiadomienie o prowadzeniu (od początku roku) księgi przychodów i rozchodów. Księga przychodów i rozchodów prowadzona jest przez podatników wybierających zasady ogólne lub rozliczenie liniowe.