Swobodny przepływ pracowników, zapewniający możliwość podejmowania pracy przez obywatela jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej w dowolnym innym państwie członkowskim, jest najbardziej znaną instytucją wspólnotowego prawa pracy. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (dalej TWE) wewnątrz Wspólnoty Europejskiej „zapewnia się swobodę przepływu pracowników”, przy czym przepis art. 39 ust. 2 TWE precyzuje, że swoboda przepływu pracowników oznacza, między innymi, „zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami Państw Członkowskich”.
Oznacza to, że państwa członkowskie Unii Europejskiej nie mogą ograniczać możliwości podejmowania pracy na swoim obszarze pracownikom z innych państw członkowskich.
Okresy przejściowe Z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, które nastąpiło 1 maja 2004 roku, w związku z obawami państw należących do UE przed 1 maja 2004 r. o stabilność swoich rynków pracy, którym mógłby zagrozić masowy napływ pracowników z Polski, a także z innych państw, które przystąpiły do UE wraz z Polską, weszły w życie przepisy przejściowe, na podstawie których w części państw UE zasada swobodnego przepływu pracowników została ograniczona w stosunku do pracowników z nowych państw członkowskich.
Ograniczenia te polegają przede wszystkim na konieczności uzyskania zezwolenia na pracę przez pracownika z Polski i niektórych innych państw, zamierzającego podjąć pracę w państwie należącym do UE przed 1 maja 2004 r., które stosuje przepisy przejściowe. Przepisy przejściowe, ograniczające zasadę swobodnego przepływu pracowników w stosunku do pracowników z Polski obowiązywać będą nie dłużej niż przez 5, a w szczególnych przypadkach przez 7 lat, począwszy od 1 maja 2004 roku Oznacza to, że najpóźniej od 1 maja 2011 roku pracownicy z Polski będą mogli już bez żadnych ograniczeń podejmować pracę we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Praca w Europejskim Obszarze Gospodarczym
Unijna zasada swobodnego przepływu pracowników obowiązuje nie tylko w państwach członkowskich Unii Europejskiej, ale również w państwach, które nie należąc do Unii Europejskiej wchodzą w skład Europejskiego Obszaru Gospodarczego (w skrócie EOG). Są to: Islandia, Liechtenstein i Norwegia.
Z chwilą przystąpienia Polski i innych nowych państw członkowskich do Unii Europejskiej państwa te również wprowadziły przepisy przejściowe, ograniczające stosowanie zasady swobodnego przepływu pracowników w stosunku do pracowników z Polski i innych nowych państw członkowskich, przy czym przepisy takie nie obowiązują w Islandii, co oznacza, że rynek pracy tego państwa jest otwarty dla Polaków i obywateli innych nowych państw członkowskich.
Gdzie musimy mieć zezwolenia na pracę
Poniższa tabela pokazuje, w których państwach członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego nadal obowiązują przepisy przejściowe, ograniczające stosowanie zasady swobodnego przepływu pracowników w stosunku do pracowników z Polski poprzez utrzymanie konieczności uzyskania pozwolenia na pracę.
