Ze statystyk policyjnych wynika, że w 2010 roku zabezpieczono pochodzące z przestępstw mienie o wartości 307 mln zł. W namierzaniu nielegalnych fortun pomogą nowe przepisy. Na mocy nowelizacji ustawy o wymianie informacji z organami ścigania państw Unii Europejskiej polska Policja zyskuje nowe uprawnienia w zakresie dostępu do tajemnicy bankowej i skarbowej. Czy oznacza to, że grozi nam sytuacja rodem z prozy Orwella?

Na początku 2011 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji sporządziło i rozesłało do dalszych prac w ramach poszczególnych resortów projekt nowelizacji ustawy o wymianie informacji z organami ścigania państw Unii Europejskiej. 14 lipca 2011 roku trafił on pod obrady stałej komisji Rady Ministrów i został przyjęty. Projekt zakłada przede wszystkim stworzenie systemu prawno-informatycznego – pod nazwą Elektroniczny System Odzyskiwania Mienia (ESOM)- zapewniającego policji, ale także służbom specjalnym dostęp do baz danych banków czy biur maklerskich. Funkcjonariusze pracujący w biurze do spraw odzyskiwania mienia będą mogli teraz praktycznie za jednym naciśnięciem klawisza uzyskać informację o tym, gdzie i jakie nieruchomości kupują przestępcy oraz na giełdzie jakiego kraju lokują pieniądze. Co ważniejsze - łatwiejszy będą mieli dostęp do baz danych prowadzonych przez organy skarbowe. W obecnym stanie prawnym było to możliwe dopiero po rozpoczęciu postępowania karnego wobec konkretnej osoby, nigdy na etapie przedsądowym.
W rzeczywistości zatem projekt ustawy to pakiet zmian w kilku obowiązujących już aktach prawnych, m.in.: ustawie o Krajowym Centrum Informacji Kryminalnej, o działalności ubezpieczeniowej, policji, bankach czy Ordynacji podatkowej. Jest to efekt konieczności dostosowania polskich przepisów do trzech dyrektyw unijnych, budujących europejski system odzyskiwania mienia.

Należy nadmienić, że oprócz policji podmiotami uprawnionymi do wymiany informacji ze służbami państw członkowskich Unii Europejskiej będą również: Służba Celna, Straż Graniczna, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Żandarmeria Wojskowa. Natomiast za pośrednictwem krajowego biura do spraw odzyskiwania mienia uprawnionymi do wymiany informacji są także: Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Prokuratura, organy podatkowe i kontroli skarbowej oraz wywiad skarbowy.

Obecnie polskie biuro odzyskiwania mienia zatrudnia jedynie ośmiu funkcjonariuszy, którzy na przestrzeni niespełna dwóch lat odpowiedzieli na zapytania dziewięciu państw Unii Europejskiej sprawdzając majątki 133 osób oraz 43 podmiotów gospodarczych; na zasadzie wzajemności podobne jednostki funkcjonujące w UE sprawdziły majątki 76 osób oraz 47 podmiotów gospodarczych. To jednak ciągle za mało, więc szybkie zmiany w obowiązujących ustawach są konieczne. Nawet z uwagi na fakt, iż unijne dyrektywy przewidują obowiązek udzielenia odpowiedzi w ciągu zaledwie ośmiu godzin w sprawach o wysokim priorytecie. Prawo odmowy dotyczy jedynie sytuacji, gdy w grę wchodzi ważny interes państwa.