Zgodnie z naczelną zasadą państwa prawa rozstrzyganie spraw administracyjnych powinno być dokonywane zgodnie z przepisami prawa i na ich podstawie. Każdy, kto miał do czynienia z aparatem urzędniczym wie, że między wzniośle brzmiącymi zasadami a powszechną praktyką pojawiają znaczne rozbieżności. Przez wadliwe rozstrzygnięcia, działania podejmowane poza postępowaniem administracyjnym lub nieuzasadnioną bierność urzędnicy wyrządzają obywatelom, w tym i przedsiębiorcom niejednokrotnie bardzo poważne szkody. W najbardziej drastycznych przypadkach dochodzi do spektakularnych bankructw i likwidacji setek miejsc pracy.

Zobacz również
Aiton Caldwell będzie współpracował z Madkom.Cyfrowa rewolucja z e-dowodem w tleWASKO S.A nowym partnerem Interactive Intelligence

Dnia 17 maja tego roku weszła w życie ustawa z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U.11.34.173). Ma ona ukrócić powszechne wśród urzędników naruszenia prawa oraz zapobiec wynaturzeniom w funkcjonowaniu administracji. Jej celem jest także sprawne i nieuchronne obciążanie urzędników materialnymi skutkami ich działań niezgodnych z prawem.

Mimo tego, że przed wejściem ustawy istniały w systemie prawnym mechanizmy pozwalające ukarać (także finansowo) nierzetelnych urzędników, należy stwierdzić, że były one wykorzystywane stosunkowo rzadko i nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Istotnym novum obecnej regulacji jest zmuszenie Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego do dochodzenia od urzędników należnych kwot - zgodnie z ujednoliconą, zobiektywizowaną i czytelną procedurą. Gwarantem skuteczności nowych rozwiązań jest natomiast udział prokuratury - instytucji niezależnej od administracji publicznej.

Co grozi nierzetelnemu urzędnikowi?

Aby urzędnik został pociągnięty do odpowiedzialność finansowej najpierw musi rażąco naruszyć prawo w zakresie swoich kompetencji. Następnym etapem jest zapłata odszkodowania na podstawie postanowienia sądu lub ugody przez Skarb Państwa albo organ samorządowy na rzecz podmiotu, którego prawo urzędnik naruszył. W dalszej kolejności kierownik jednostki organizacyjnej, który zapłacił odszkodowanie, jest zobligowany (pod sankcją grzywny, kary ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech) przesłać w ciągu 14 dni odpis wyroku sądu lub ugody wraz z aktami postępowania do prokuratury okręgowej właściwej dla siedziby tej jednostki organizacyjnej wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania.

Jeżeli w trakcie postępowania wyjaśniającego zostanie stwierdzone, że zachodzi przesłanka odpowiedzialności, prokurator postanawia o wytoczeniu powództwa o odszkodowanie od funkcjonariusza. Postępowanie w sprawie odszkodowania będzie prowadzone przez sąd powszechny właściwy dla siedziby jednostki organizacyjnej podmiotu odpowiedzialnego, z którą jest związane dochodzone roszczenie, według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Wysokość odszkodowania jest jednak ograniczona pułapem dwunastokrotności przeciętnego wynagrodzenia przysługującego funkcjonariuszowi publicznemu.

Przykład:

Naczelnik Urzędu Skarbowego określił w stosunku dla przedsiębiorcy wyższą niż wynikająca z przepisów stawkę VAT. Decyzja jest następnie podtrzymana przez organ odwoławczy. Wykonanie decyzji spowodowało uszczerbek w majątku przedsiębiorcy, który zaskarżył ją do sądu administracyjnego. Ten orzekł, że wydano akt bez podstawy prawnej. Podatnik pozywa Skarb Państwa o odszkodowanie i zostaje mu ono zasądzone. Następnie prokuratura na wniosek kierownika organu drugiej instancji pozywa funkcjonariusza, o odszkodowanie. Sąd zasądza od funkcjonariusza odszkodowanie.