Opcje egzotyczne, podobnie jak opcje standardowe (plain vanilla), są instrumentami w dalszym ciągu dość rzadko spotykanymi na polskim rynku instrumentów pochodnych…
Nie jest to bynajmniej głównym powodem ich nazwy, ponieważ ich egzotyczność polega nie tylko na ich mniejszej popularności, lecz przede wszystkim na braku standaryzacji i elastyczności ich stosowania w różnych sytuacjach rynkowych. Cechą specyficzną tego rodzaju opcji jest ich indywidualny charakter, co oznacza, że mogą być one dopasowywane do wybranej strategii inwestycyjnej poprzez dodawanie różnego rodzaju dodatkowych warunków. Z tego względu nie istnieje ujednolicona definicja, ponieważ opcje te mogą się różnić między sobą licznymi cechami. Dlatego też przyjmuje się, że opcjami egzotycznymi są wszystkie opcje, które różnią się co najmniej jednym czynnikiem od opcji standardowych.
Złożoność i indywidualny charakter tych instrumentów sprawia, że nie są one przedmiotem obrotu na tradycyjnych parkietach giełdowych, lecz z reguły są wystawiane na rynkach pozagiełdowych. Oferowane są przede wszystkim przez banki, które mogą zawrzeć kontrakt opcyjny z danym klientem lub instytucją finansową na specjalnie wynegocjowanych warunkach, które zazwyczaj jednak nie odbiegają diametralnie od przyjętych standardów. Opcje egzotyczne występują o wiele częściej na rynku klientowskim, aniżeli na rynku międzybankowym. Spowodowane jest to przede wszystkim potrzebami klientów, którzy zainteresowani są jak najlepszym dopasowaniem wybranych instrumentów finansowych do zakładanej sytuacji mogących wystąpić na rynku. Dla banków dużo korzystniejsze jest zastosowanie standardowych opcji, ponieważ zapewniają one większą płynność i łatwiejszą analizę oraz wycenę. Wśród polskich banków, które jako pierwsze wprowadziły opcje egzotyczne na rynek są Citibank Handlowy, BRE Bank oraz BPH. Są to banki z silnym nastawieniem na klientów korporacyjnych, którzy wymagają zaawansowanych instrumentów finansowych.

Rodzaje opcji egzotycznych

Opcje egzotyczne można podzielić na wiele rodzajów i typów. Do najważniejszych z nich zaliczyć możemy opcje barierowe, binarne i azjatyckie, a także nieco mniej popularne, lecz równie ciekawe opcje koszykowe, wsteczne (look-back) oraz o opóźnionym starcie. W niedalekiej przyszłości niewykluczone jest również pojawienie się całkiem nowych rodzajów opcji, które również będzie można zaliczyć do szerokiej rodziny opcji egzotycznych. Jedną z najważniejszych zalet tych instrumentów jest ich niższa cena, aniżeli opcji standardowych. Spowodowane jest to występowaniem dodatkowych warunków, od których uzależnione jest wykonanie opcji. Dotyczy to zwłaszcza opcji barierowych, gdzie ustalane są tzw. bariery wejścia lub wyjścia, których osiągnięcie powoduje wykonanie bądź dezaktywacje opcji. Występowanie barier nakłada na nabywcę opcji dodatkowe ryzyko, które wpływa na mniejszą cenę opcji. Jednakże, kiedy inwestor przekonany jest o słuszności swoich przewidywań, ustalenie wspomnianych barier działa na jego korzyść powodując zarówno obniżenie ceny opcji, a także zachowując zazwyczaj taki sam poziom możliwego do osiągnięcia zysku. W zależności od rodzaju bariery (wejścia lub wyjścia), jej poziomu względem ceny wykonania, a także zajmowanej pozycji (krótkiej bądź długiej) można skonstruować 8 podstawowych typów opcji barierowych, co stwarza stosunkowo duże możliwości dobrania odpowiedniej opcji do naszych potrzeb, biorąc pod uwagę, że poziomy barier oraz cen wykonania są również przedmiotem naszego wyboru. Ustalenie barier wejścia powoduje, że opcja do czasu osiągnięcia bariery jest opcją nieaktywną, czyli nie może być wykonana, jeżeli nie osiągnęła określonego poziomu, nawet jeżeli posiada dodatnią wartość wewnętrzną. Natomiast po osiągnięciu wyznaczonego poziomu następuje jej aktywacja, która powoduje, że opcja staje się automatycznie opcją standardową (plain vanilla), a ustalona bariera zostaje usunięta. W takiej sytuacji, opcja może być wykonana, nawet jeżeli cena w dniu realizacji będzie niższa, aniżeli wyznaczona na początku bariera. Dokładnie odwrotnie sytuacja wygląda w przypadku barier wyjścia., które powodują dezaktywacje danej opcji w momencie ich osiągnięcia. W takim przypadku dana opcja nie może zostać wykonana, ponieważ nie został spełniony warunek nieosiągnięcia bariery. W celu zabezpieczenia się przed taką sytuacją stosuje się tzw. rabatowe opcje barierowe, w których ustalany jest specjalny rabat mający częściowo pokryć koszty wynikające z dezaktywacji opcji lub w przypadku barier wejścia nieosiągnięcia wymaganego poziomu aktywacji. Zastosowanie powyższego rabatu wpływa naturalnie na wzrost ceny opcji.