Ostatnio coraz większą popularność na polskim rynku zyskuje franczyza, w ostatnich latach rozwój franchisingu w Polsce, wg danych instytucji zajmujących się franchisingiem, wynosił około kilkunastu % w skali rocznej

Co do zasady franchising oznacza długookresową, stałą umowę współpracy pomiędzy przedsiębiorcami, określanymi jako franczyzodawca i franczyzobiorca. Specyfika umowy polega na tym, że franczyzodawca przekazuje franczyzobiorcy wiedzę (swoje tzw. know-how) na temat prowadzenia firmy oraz użycza swojej marki, loga itd.

Szeroko rozumiana umowa franczyzowa polega na przekazywaniu prawa posługiwania się nazwą handlową jednego przedsiębiorcy drugiemu. Franczyzodawca, czyli „udzielający” udziela franczyzobiorcy wszelkich koniecznych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania przedsiębiorstwa, a ponadto wspiera go w bieżącej działalności, wspiera go i udziela mu porad w prowadzeniu przedsiębiorstwa.

Franchising można też porównać do swojego rodzaju „licencji”, której franczyzodawca udziela franczyzobiorcy, przekazując mu własny model funkcjonowania w obrocie gospodarczym.

Wg Europejskiego Kodeksu Etyki Franchisingu franczyza to system marketingu dóbr, usług i technologii, oparty na ścisłej i ciągłej współpracy między prawnie i finansowo odrębnymi przedsiębiorstwami, franczyzodawcą i jego franczyzobiorcami, w ramach której franczyzodawca nadaje swym franczyzobiorcom prawo, a także nakłada obowiązek prowadzenia działalności zgodnie z koncepcją franczyzodawcy.

Prawo to upoważnia i obliguje każdego franczyzobiorcę w zamian za bezpośrednie lub pośrednie świadczenie finansowe, do wykorzystania nazwy handlowej, znaku towarowego lub znaku usługowego, know-how, metod handlowych i technicznych, systemów proceduralnych i innych praw własności przemysłowej lub intelektualnej, przy zapewnieniu stałej pomocy handlowej i technicznej, w ramach i na czas trwania pisemnej umowy franczyzy, zawartej w tym celu między stronami.

Polska Organizacja Franczyzodawców w swoim statucie opisuje franczyzę w następujący sposób:

„Dla celów odróżnienia prowadzonej działalności w oparciu o franczyzę od innych systemów dystrybucji oraz rozróżnienia franczyzodawców od innych przedsiębiorców przyjmuje się, że cechami wyróżniającymi franczyzę, oprócz cech wskazanych w Kodeksie Etyki Udzielania Franczyzy są m.in.:

• trwały, kontraktowy stosunek umowny łączący franczyzodawcę i franczyzobiorcę, z którego wynika obowiązek franczyzodawcy przekazywania franczyzobiorcy "know-how” w sposób ciągły, przez cały okres obowiązywania umowy, i który nakłada na franczyzobiorcę obowiązek uiszczania na rzecz franczyzodawcy opłat franczyzowych, lub innych świadczeń, w sposób uzgodniony pomiędzy stronami,
• niezależność gospodarcza, prawna oraz organizacyjna franczyzobiorcy względem franczyzodawcy (czego odzwierciedleniem na gruncie polskiego systemu prawnego jest m.in. w przypadku działalności w ramach franczyzy adresowanej do konsumentów - posiadanie własnych kas rejestrujących).

Dla celów odróżnienia prowadzonej działalności w oparciu o system agencyjny od innych systemów dystrybucji oraz odróżnienia organizatorów systemów agencyjnych od innych przedsiębiorców przyjmuje się, że cechami wyróżniającymi system agencyjny jest trwały, kontraktowy stosunek umowny łączący zleceniodawcę i agenta, z którego wynika obowiązek wspierania agenta przez zleceniodawcę i przekazywania "know-how” w sposób ciągły, przez cały okres obowiązywania umowy, oraz cechy wskazane w Kodeksie Cywilnym.”

Franchising może być zarówno indywidualny, tj. obejmować sytuacje, w których współpraca dotyczy tylko dwóch podmiotów – franczyzodawcy i franczyzobiorcy, jak też może obejmować swoim zakresem sieć franczyzową, obejmującą wielu franczyzobiorców – ta druga wersja jest, można powiedzieć, esencją franchisingu.

Franczyzobiorca prowadzi działalność we własnym imieniu i na własny rachunek, w zamian za udzielenie mu w/w informacji, procedur i sposobu działania przez franczyzodawcę. Świadczeniem wzajemnym franczyzobiorcy jest uiszczana na rzecz franczyzodawcy opłata; zazwyczaj występuje ona w postaciach (może występować we wszystkich trzech na raz ale nie musi):

• opłaty wstępnej – pobieranej bądź jako wynagrodzenie z tytułu włączenia franchisingobiorcy do sieci franchisingowej bądź jako zwrot nakładów związanych z uruchomieniem lub przystosowaniem działalności franchisingobiorcy do wymogów sieci franchisingowej,
• bieżącej – stanowiącej wynagrodzenie franchisingodawcy z tytułu korzystania przez franchisingobiorcę z systemu franczyzy i
• dodatkowej – pobieranej od dodatkowych korzyści uzyskiwanych przez franchisingobiorcę (mogą to być np. zezwolenia na subfranchising).

Podstawowymi elementami każdego systemu franczyzowego są:

• umowa,
• podręcznik operacyjny,
• pakiet informacyjny dla franchisingobiorców,
• list intencyjny,
• ankieta dla potencjalnych franchisingobiorców,
• kwestionariusz rekrutacyjny,
• modele finansowe dla franchisingobiorców,
• materiały do kampanii reklamowej dla franczyzodawcy,
• opracowanie wizualizacji lokalu/biura,
• procedura obsługi franchisingobiorców.

Wszystkie te elementy pochodzą od franczyzodawcy, który w zamian otrzymuje wyżej wspomniane opłaty oraz poszerza swoją działalność o nowe podmioty.