Systemy franczyzowe dzielą się na kilka podstawowych kategorii. W zależności od charakteru biznesu, systemu działalności, rodzaju wiedzy technicznej wyróżnia się odpowiednie umowy franczyzowe. Czym one się różnią?

Franczyza jest umową biznesową, polegającą na przekazaniu na rzecz franczyzobiorcy licencji na używanie znaku towarowego wraz z udzieleniem potrzebnego wsparcia w prowadzeniu biznesu. Rozpoczęcie działalności pod szyldem franczyzodawcy, jest idealnym rozwiązaniem dla osób, które nie mają dużego doświadczenia w prowadzeniu biznesu, nie posiadają również zbyt wielkich pieniędzy na start i potrzebują swego rodzaju „mentora”. W zależności od preferencji franczyzobiorcy, czyli tego czego oczekuje od takiej współpracy oraz charakteru działalności udzielającego licencji, rozróżnia się kilka rodzajów umów franczyzowych.

Ze względu na rodzaj umowy pomiędzy franczyzodawcą a franczyzobiorcą rozróżniamy:

Franczyzę bezpośrednią :
Jest to najczęstszy i zarazem najprostszy sposób na zawierania współpracy między franczyzodawcą a franczyzobiorcą. Ma bardzo bezpośredni charakter, wszystkie czynności zawierania umowy są załatwiane bezpośrednio pomiędzy franczyzodawcą a franczyzobiorcą. Właściciel bezpośrednio sprawuje kontrolę nad franczyzobiorcą, sam szkoli pracowników i zajmuje się działaniami marketingowymi. Ten rodzaj umowy nie jest odpowiedni dla firm, gdy działalność franczyzobiorcy odbywa się w znacznej odległości (np. za granicą, wtedy zalecany jest inny rodzaj umowy).

Franczyzę wielokrotną :
Występuje w sytuacji, kiedy franczyobiorca chce sam posiadać możliwość otwierania nowych jednostek firmy na określonym terenie. Ilość nowych podmiotów jest określona w umowie. Franczyza wielokrotna jest przeciwieństwem indywidualnej.

Masterfranczyzę (subfranchising) :
Występuje w sytuacji, gdy franczyobiorca wraz z umową o działalność otrzymuje wyłączność na prowadzenie biznesu na danym terytorium. Otrzymuje on też prawo do wprowadzania zmian w umowie, jednakże ostateczny głos w kwestiach zmian należy do franczyzodawcy.

Przedstawicielstwo regionalne :
Ten rodzaj umowy występuje w sytuacji, gdy franczyzodawca chce nawiązać współpracę z nowymi podmiotami na danym terenie. Do przedstawiciela regionalnego należy wyszukiwanie nowych partnerów, nadzór nad nimi, działania reklamowe i szkolenia. Nie ma jednak prawa podpisywania umów.

Podział rodzajów umów franczyzowych ze względu na rodzaj know-how.

Franczyza dystrybucji produktów :
W tym przypadku franczyobiorca otrzymuje w ramach umowy licencyjnej prawo do użytkowania danej marki w postaci produktów i usług, oraz charakterystyczny model działania. Ten rodzaj franszyzy najczęściej występuje w sytuacji, gdy firmy chcą w szybki sposób rozbudować swoją sieć.

Franczyza koncepcji działalności (formuły przedsiębiorstwa) :
Występuje najczęściej w przypadku firm które mają ugruntowaną pozycję na rynku oraz długoletni staż produkcyjny/usługowy. Charakterystyczne w niej jest to, że franczyzobiorca wraz z podpisaniem umowy licencyjnej zostaje zobligowany do prowadzenia działalności ściśle z koncepcją franczyzodawcy. Dotyczy się to wszystkich aspektów działalności, począwszy od obsługi klienta na uniformach pracowników kończąc. Franczyzobiorcy nie zostaje żadne pole manewru w związku z prowadzeniem działalności, z drugiej jednak strony otrzymuje kompleksową pomoc partnera w każdej możliwej formie prowadzenia biznesu.