W ustawie o rachunkowości nie uregulowano problemu dotyczącego sposobu ujęcia w księgach rachunkowych rozliczenia opłat leasingowych. Jak zatem kwalifikować zawartą umowę i czym sie kierować przy jej księgowaniu.

Przyjęte w prawie bilansowym regulacje dotyczące leasingu, a w szczególności kryteria kwalifikacyjne umowy do tzw. leasingu operacyjnego lub finansowego, wskazują na sposób, w jaki przedmiot transakcji został ujęty w księgach rachunkowych finansującego i korzystającego.

W ustawie pozostał jednak nieuregulowany sposób ujęcia w księgach rachunkowych skutków umowy o leasing finansowy, a w szczególności sposób rozliczania opłat. Rozwiązanie w tym przypadku daje nam art.10 ust.3, który wskazuje, że w sprawach nieregulowanych przepisami ustawy jednostka może stosować krajowe standardy rachunkowości wydane przez Komitet Standardów Rachunkowości, a w przypadku ich braku może stosować Międzynarodowe Standardy Rachunkowości. Dlatego do czasu wydania polskiego standardu o leasing można stosować rozwiązania ewidencyjne zawarte w Międzynarodowym Standardzie Rachunkowości Nr 17 „Leasing”.

Należy również zaznaczyć, że przyjęte w polskim prawie zasady kwalifikowania umów leasingu wg Ustawy o Rachunkowości opierają się właśnie na regulacjach wyżej wspomnianego MSR Nr 17 oraz na rozwiązaniach amerykańskich, czyli nic innego jak na US GAAP. Wobec tego umowa leasingowa jest kwalifikowana ze względu na kryterium podziału wielkości możliwego ryzyka lub możliwych korzyści, jakie dla finansującego i korzystającego wynikają z leasingu. Chcąc to ocenić należy kierować się zasadą wyższości treści nad formą zdarzenia gospodarczego.

Jako przykład takiego ryzyka można podać:

• straty wynikające z niewykorzystania zdolności produkcyjnych
• zmiany technologii
• ograniczenia rynków zbytu

Przykładowe korzyści to:

• możliwość odsprzedaży przedmiotu leasingu po zakończonej umowie
• zapewniona eksploatacja
• zagwarantowane cechy zakupu po ustalonej cenie

W przypadku leasingu finansowego art. 3 ust. 4 ustawy o rachunkowości określa dokładnie kryteria zaliczania do aktywów trwałych przedmiotu leasingu przez korzystającego. Tak więc do leasingu finansowego zalicza się każdą umowę, według której jednostka oddaje do używania środki trwałe lub wartości niematerialne i prawne do odpłatnego używania lub również pobierania pożytków na czas oznaczony i spełniającą co naj¬mniej jeden z podanych warunków:

• własność przedmiotu leasingu jest przenoszona na korzystającego po zakoń¬czeniu okresu, na jaki została zawarta umowa;
• umowa zawiera prawo do nabycia jej przedmiotu przez korzystającego po zakończeniu okresu, na jaki została zawarta, po cenie niższej od wartości ryn¬kowej z dnia nabycia;
• okres, na jaki została zawarta umowa, nie może być krótszy niż 3/4 przewidywanego okresu ekonomicznej użyteczności środka trwałego lub prawa ma¬jątkowego; prawo własności przedmiotu umowy może być w okresie, na jaki umowa została zawarta, przeniesione na korzystającego;
• suma opłat, pomniejszonych o dyskonto, ustalona w dniu zawarcia umowy i przypadająca do zapłaty w okresie jej obowiązywania, przekracza 90% wartości rynkowej przedmiotu umowy na ten dzień; w sumie opłat uwzględnia się wartość końcową przedmiotu umowy, którą korzystający zobowiązuje się zapłacić za przeniesienie na niego prawa własności tego przedmiotu - do sumy opłat nie zalicza się płatności za świadczenia dodatkowe, podatków oraz składek na ubezpieczenie tego przedmiotu, jeżeli korzystający pokrywa je niezależnie od opłat za używanie;
• umowa zawiera przyrzeczenie finansującego do zawarcia z korzystającym kolejnej umowy o oddanie w odpłatne użytkowanie tego samego przedmiotu lub przyrzeczenie przedłużenia umowy dotychczasowej na warunkach korzystniejszych od ustalonych w dotychczasowej umowie;
• umowa przewiduje możliwość jej wypowiedzenia z zastrzeżeniem, że wszelkie powstałe z tego tytułu koszty i straty poniesione przez finansującego pokrywa korzystający;
• przedmiot umowy został dostosowany do indywidualnych potrzeb korzystającego; może on być używany wyłącznie przez korzystającego bez wprowadzania w nim istotnych zmian.

Jeżeli zawarta umowa spełni co najmniej jeden z wymienionych wyżej warunków, przedmiot leasingu powinien być ujęty w księgach u korzystającego, natomiast finansujący te same wartości traktuje jako należności długoterminowe.

Jeżeli natomiast umowa nie spełnia żadnego z wyżej wymienionych warunków dotyczących leasingu finansowego, to jej przedmiotem jest leasing operacyjny.