Problem z kredytem bankowym polega na tym, że nie masz szans na jego uzyskanie akurat wtedy, kiedy najbardziej jest Ci potrzebny.

Z faktoringiem jest inaczej. Faktoring nie zwiększy zadłużenia firmy, za to poprawi jej płynnoość finansową.

Podstawowe pojęcia faktoringu

1. Istota faktoringu

Faktoring polega na nabywaniu przez wyspecjalizowane instytucje faktoringowe (faktorów) w ciągu długiego czasu krótkoterminowych wierzytelności dostawców towarów lub usług (faktorantów) i świadczeniu na ich rzecz dodatkowych usług związanych z przelewem wierzytelności.

Jest elastycznym instrumentem finansowania wierzytelności. Łączy w sobie cechy cesji wierzytelności (sprzedaży), umowy-zlecenia i dyskonta. Jest formą krótkoterminowego finansowania transakcji handlowych alternatywną do kredytu. Jednocześnie jest jednak formą outsourcingu usług i alternatywą dla ubezpieczenia wierzytelności przedsiębiorcy. Umowa faktoringowa w polskim ustawodawstwie jest umową nienazwaną. Nie ma jednolitych przepisów, które by jej dotyczyły. W związku z tym stosuje się do niej przepisy zaczerpnięte z innego rodzaju umów. Należy zwrócić uwagę, że na świecie jest to zjawisko powszechne. W żadnym kraju umowa faktoringu nie doczekała się unormowań prawnych wyższego rzędu. Próby takie podjęto w Niemczech, ale przepisy obowiązują tam na mocy rozporządzenia ministra, a nie ustawy. Dopuszczalność zawierania umów faktoringu nie budzi wątpliwości. Wynika to z ogólnej zasady swobody zawierania umów (art. 353 kodeksu cywilnego).

Do umowy faktoringu mają zastosowanie przede wszystkim przepisy art. 509 – 518 kodeksu cywilnego dotyczące przelewu wierzytelności. Można spotkać się z opinią, że wyłączeniu podlegają zapisy art. 513 dotyczące zarzutów, jakie miał dłużnik wobec zbywcy wierzytelności w chwili zawiadomienia go o dokonaniu przelewu, a jakie przysługują mu wobec jej nabywcy, oraz prawa dokonania kompensaty wierzytelności, która przysługuje dłużnikowi wobec zbywcy wierzytelności. Uważam, że takie wyłączenie pogarszałoby sytuację dłużnika, a nie powinna ona być gorsza niż przed zawarciem umowy przelewu wierzytelności. Może się zdarzyć, że towar dostarczony dłużnikowi przez zbywcę wierzytelności jest niepełnowartościowy. Jeśli dłużnik dowiedział się o tej sytuacji już po tym, jak został zawiadomiony o dokonanym przelewie, to powinien mieć możliwość stawiania zarzutów wobec zbywcy wierzytelności, ale skutkować one będą wobec ich nabywcy. Dłużnik powinien mieć prawo domagania się naprawienia szkody, które może mieć postać wymiany towaru, obniżenia jego ceny lub niedokonywania płatności aż do momentu naprawienia zaistniałej sytuacji przez zbywcę wierzytelności. Nabywcy przysługuje wówczas prawo roszczenia wobec zbywcy, który zgodnie z art. 516 kodeksu cywilnego ponosi odpowiedzialność za istnienie wierzytelności.

W przypadku sporów pomiędzy dłużnikiem wierzytelności a jej zbywcą nabywca ma prawo domagać się, aby poprzedni wierzyciel zaspokoił jego roszczenia. Podobnie w przypadku istnienia wzajemnych wierzytelności pomiędzy zbywcą a dłużnikiem zawarcie umowy przelewu nie powinno ograniczać praw tego drugiego do dokonania kompensaty, jeśli przysługująca mu wierzytelność względem zbywcy stała się wymagalna wcześniej niż ta będąca przedmiotem przelewu. W przypadku kompensaty nabywca ma prawo dochodzić zapłaty wierzytelności od jej zbywcy, który odpowiada za jej istnienie.

W przypadku faktoringu mamy do czynienia z trójstronnym stosunkiem prawnym . Dochodzi do niego po podpisaniu umowy faktoringu, która charakteryzuje się stosunkiem ciągłym, a której skutkiem jest zmiana wierzyciela oraz świadczenie licznych usług.

Przykład

Porównajmy transakcję handlową bez udziału faktoringu (rysunek 2.1) i z nim (rysunek 2.2).

Firma „Perfekt” jest producentem artykułów spożywczych. Hurtownia „Makron” jest jej kontrahentem. W dniu 10 lipca 2005 r. firma „Perfekt” sprzedała hurtowni „Makron” słodycze za kwotę 40 000 zł. W momencie sprzedaży wystawiła fakturę na kwotę 40 000 zł z terminem płatności, który upływa 9 sierpnia 2005 r.

Płatnikiem jest firma „Makron”. Oryginał faktury otrzymała hurtownia „Makron”, a kopię firma „Perfekt”. Firma „Perfekt” zaniosła kopię faktury do Banku „Faktoria”, który świadczy usługi faktoringu. Bank wykupił wierzytelność potwierdzoną fakturą, płacąc 39 700 zł.



Zakup wierzytelności przez Bank „Faktoria” możemy nazwać (oczywiście w uproszczeniu) faktoringiem .

Firma „Perfekt”, czyli dostawca słodyczy, to faktorant .

Firma „Makron” to dłużnik .

Bank „Faktoria” jest faktorem .



Istota faktoringu sprowadza się do tego, że faktor nabywa od przedsiębiorców
(faktorantów) za określoną cenę wierzytelności przysługujące im w stosunku
do dłużników oraz świadczy dodatkowe usługi na ich rzecz.

2.Podmioty faktoringu

Podmioty faktoringu (rysunek 2.3) to: faktorant, dłużnik i faktor.

Faktorant — dostawca towarów bądź usług uprawniony z tego tytułu do otrzymania świadczenia pieniężnego. Przysługuje mu więc wierzytelność w stosunku do dłużnika (odbiorcy towarów lub usług), którą sprzedaje wyspecjalizowanej instytucji, czyli faktorowi.

Dłużnik — odbiorca towarów bądź usług zobowiązany z tytułu ich nabycia do uiszczenia wierzycielowi (faktorantowi) świadczenia pieniężnego.

Faktor — wyspecjalizowany podmiot finansowy (bank, spółka faktoringowa bądź indywidualny przedsiębiorca zajmujący się działalnością faktoringową) nabywający wierzytelności przysługujące faktorantom (przedsiębiorcom) wobec ich dłużników (odbiorców towarów lub usług) oraz świadczący na ich rzecz dodatkowe usługi.



Należy zwrócić uwagę, że w faktoringu występują trzy podmioty (faktorant, dłużnik i faktor), jednak umowa jest dwustronna — podpisuje ją faktorant i faktor. Dochodzi do niej, gdy faktorant decyduje się na sprzedaż przysługującej mu wierzytelności, a faktor godzi się ją kupić i zobowiązuje się do świadczenia dodatkowych usług na rzecz tego pierwszego. Dłużnik praktycznie nie ma wpływu na to, czy faktoring dojdzie do skutku. Zgodnie z art. 509 kodeksu cywilnego wierzyciel może bez zgody dłużnika przelać wierzytelność na osobę trzecią, jeśli nie jest to sprzeczne z ustawą, zastrzeżeniem umownym lub właściwością zobowiązania. Oczywiście musimy przestrzegać praw dłużnika, a mianowicie:

• Sytuacja dłużnika nie może się pogorszyć na skutek cesji wierzytelności (zgodnie z artykułem 513 kodeksu cywilnego może on mieć wobec nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, jakie miał w stosunku do zbywcy w chwili otrzymania wiadomości o przelewie, może także z przelanej wierzytelności potrącić inną, która mu przysługuje wobec zbywcy, jeśli stała się ona wymagalna wcześniej niż ta będąca przedmiotem przelewu).
  
  
• Jeśli dłużnik w umowie z faktorantem zastrzegł, że wierzytelność nie może być zbywana osobie trzeciej, to bez jego zgody nie może dojść do zawarcia umowy faktoringu.